نقد معیارهای الگوی تربیتی مطلوب در روان‏شناسی معاصر بر اساس آموزه‌های قرآنی

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسندگان

1 استاد و محقق گروه علوم تربیتی جامعه المصطفی نمایندگی خراسان

2 طلبه کارشناسی ارشد روان‏شناسی تربیتی، جامعه المصطفی العالمیه، مشهد، ایران.

چکیده

تحقیق حاضر، با استفاده از روش توصیفی، تحلیلی به بررسی شباهت‌ها و تفاوت‌های معیارهای الگوی تربیتی مطلوب در روان‏شناسی معاصر و آموزه‌های اسلامی پرداخته است. الگوی تربیتی مطلوب در آموزه‌های اسلامی، اهمیت و ضرورت آن در آیات و روایات، معیارها و ویژگی‌های الگوی کامل در نظریۀ روان‏شناسانی چون راجرز، مزلو، فرانکل، یونگ اشاره شده و به بررسی نکات اشتراک و افتراق این دو دیدگاه پرداخته‌ایم. به‌طورکلی می‌توان چنین گفت که یکی از روش‌های مهم تربیتی در اسلام و روان‏شناسی معاصر، روش الگویی است که برای ارائۀ الگو و الگوبرداری، نیازمند معیارهایی است تا بتواند انسانی را به‌عنوان الگو معرفی کند که به درجه‌ای از کمال رسیده باشد؛ در این تحقیق ذکر شده است که روان‏شناسان انسان‌گرا در مبحث کمال و خودشکوفایی بیشتر بر جنبه‌های مادی انسان توجه نموده و سعی در شکوفا کردن این جنبه از انسان داشته‌اند که البته این نوع نگاه از مبانی انسان‌گرایانۀ آن‎ها نشأت گرفته است؛ اما از نگاه قرآنی بیشترین مبحثی که با کمال مرتبط است مبحث «تزکیه» نفس است. همچنین کمال انسان از نگاه دینی در افقی بالاتر از نظریۀ روان‏شناسان غربی قرارگرفته است. قرآن کریم در استفاده از شیوۀ الگوسازی، دست‌کم دو نکتۀ مهم تربیتی را موردتوجه قرار داده است: نخست آنکه چهره‌های محبوب را گاه به‌طورکلی معرفی کرده است؛ ازجمله: توابین، پرهیزگاران، صالحان... و گاه نیز به‌طور خاص ـ در مورد پیامبران و غیر آنان ـ از ایشان یاد نموده است. قرآن با طرح چهره‌های محبوب و منفور در کنار هم، جامعۀ انسانی را به‌ گزینش آگاهانۀ الگوهای موردنظر خویش دعوت می‌کند

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم (ترجمه ناصر مکارم شیرازی).
دارابی، جعفر. (۱۳۹۷). نظریه‌های روان‏شناسی شخصیت (رویکرد مقایسه‌ای). تهران: آبیژ.
شولتز، دوآن. (۱۳۸۶). روان‏شناسی کمال (الگوهای شخصیت سالم) (ترجمه گیتی خوشدل). تهران: پیکان.
شولتز، دوآن و شولتز، سیدنی آلن. (۱۳۸۴). نظریه‌های شخصیت (ترجمه یوسف کریمی و همکاران). تهران: ارسباران.
فرانکل، ویکتور امیل. (۱۳۷۲). پزشک و روح (ترجمه فرخ سیف بهزاد). تهران: درسا.
فرانکل، ویکتور امیل. (۱۳۸۱). انسان در جست‏وجوی معنای غایی (ترجمه احمد صبوری و عباس شمیم). تهران: صدرا قصیده.
فیست، جس و فیست، گریگوری. (۱۴۰۰). نظریه‌های شخصیت (ترجمه یحیی سیدمحمدی). تهران: روان.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۳۷۵). اصول الکافی (ج ۱، ترجمه محمدباقر کمره‌ای). قم: اسوه.
هاشمی رکاوندی، سیدمجتبی. (۱۳۷۴). تربیت و شخصیت انسانی (ج ۲). قم: بوستان کتاب.