دانش پژوه دوره دکتری، رشته فقه و معارف اسلامی – گرایش تفسیر و علوم قرآن؛ جامعه المصطفی العالمیه – مشهد مقدس.
چکیده
یکی از ابزارِ فهم معنا و درک مراد الفاظ در قرآن کریم، «تاویل» است. با همه اختلافات که در مفهوم تاویل وجود دارد، قدر مشترک در این تعاریف این است که برگرداندن لفظ از معنای ظاهری توسط قرینه را تاویل گفته‌اند. نظر به ظاهر آیه 23 سوره قیامت و با دقت در کلمه «ناظره» تاویل بردار است. معنای ظاهری آن، دیده‌شدن خداوند در روز قیامت است. ابوالفتوح رازی، با دقت به کلمه «نظر» آن را به معنای «انتظار» گرفته و تاویل به «انتظار ثواب و رحمت» برده است. فخر رازی با این که از نگاه مذهب، گرایش اشعری دارد و طبق این مذهب، باید به ظاهر آیه اخذ کرد؛ به نظر فخر رازی، «ناظره» در آیه 23 سوره قیامت، به معنای «رویت» است ولی نه از باب این‌که خداوند در جهتی قرار بگیرد. باید گفت، اگر فارغ از پیش‌فرض‌ها و گرایش‌های مذهبی، آیه مذکور تفسیر شود، معلوم می‌شود که قایلین به اثبات رویت خدا از آیه فوق، دچار تناقض آشکارند. از یک طرف، معتقدند خداوند در دنیا قابل رویت نبوده و محال است خداوند در جهتی قرار بگیرد که منجر به جسمیت او بشود از طرف دیگر، باور دارند در قیامت دیده می‌شود بدون این‌که دلیل منطقی داشته باشند این استثناء از کجا آمده است. این نوشتار که به این مسأله پرداخته است با استفاده از شیوه تحلیلی – توصیفی، آیه 23 سوره قیامت را مورد دقت قرار داده‌است، یافته‌ها در این تحقیق نشان می‌دهد که حتی بدون استعانت از آیات نفی رویت، می‌توان با توجه به هماهنگی معنایی و لفظی بین آیات 22 و 23 – 24 و 25 همان سوره، درک کرد که منظور از «نظر» در آیه، ثواب و رحمت خداوندی است به دلیل که در آیات مقابل آن، افراد گناه‌کار منتظر عذاب الهی هستند
)